در این مقاله، تلاش شده است قواعد پیچیده ارث را به زبان ساده، همراه با مثالهای ملموس و جدول راهنما برای شما تشریح کنم.
طبقات ارث در قانون ایران؛ چه کسانی ارث میبرند؟
طبقه اول پدر، مادر، فرزندان و فرزندِ فرزندان (نوهها) البته شایان ذکر است : زن و شوهر در کنار همه طبقات ارث بر هستند .
نکته بسیار مهم همسر متوفی (زن یا شوهر) جزء هیچکدام از این طبقات نیست؛ بلکه خویشاوند سببی است و در هر صورت، در کنار تمام طبقات ارث خود را میبرد.1 -سهمالارث همسر (زوجه یا زوج): در قانون فعلی میزان سهم همسر بستگی مستقیم به این دارد که متوفی فرزند داشته باشد یا نداشته باشد .
سهم شوهر (زوج) از اموال زن:اگر زن فرزند داشته باشد: شوهر (یکچهارم از کل اموال را میبرد در واقع ملاک تشخیص متوفاست یعنی اگر متوفا زوجه باشد شوهرش اش یک هشتم از کل ماترک زن ارث می برد ..اگر زن فرزند نداشته باشد: شوهر (نصف) از کل اموال زن را ارث میبرد..
سهم زن (زوجه) از اموال شوهر:اگر متوفا مرد باشد و فرزند داشته باشد: زن (یکهشتم) از اموال را میبرد..اگر متوفا مرد باشد و فرزند نداشته باشد: زن (یکچهارم) از اموال شوهرش را ارث میبرد..نکته بسیار مهم آن است که سابقا : اگر شوهر متوفا اموال یر منقول داشت زوجه اش فقط از بنا ( اعیانی) ارث می برد اما از سال قانوگذار ایران مصوبه ای تصویب کرد مبنی بر این که زوجه از قیمت دقت اموال غیر منقول ازث می برد لازم به ذکر است از قیمت اموال غیر منقول مانند زمین بنا و درختان ارث می برد به عبارت بهتر زوجه در سهم الارث شوهرش دیگر از زمین (عرصه) محروم نیست البته در تغییر مهم قانون ارثیه یعنی در قبال ارث زوجه: شایعاتی درباره تغییر کل قوانین ارث وجود دارد که صحت ندارد.
. سهمالارث طبقه اول (والدین و فرزندان)
حالت اول: متوفی فرزند ندارد و فقط پدر و مادر او زندهانداگر فقط یکی از والدین زنده باشد، تمام اموال به او میرسد.اگر هر دو زنده باشند، مادر (یکسوم) و پدر (دوسوم) ارث میبرند.
وقتی متوفی هم همسر، هم والدین و هم فرزند دارد، اموال به ترتیب زیر کسر و تقسیم میشود: (فرمول) | نحوه محاسبه و توضیحات زوجه (زن) (یکهشتم) از ارزش کل ترکه (منقول و غیرمنقول) کسر میشودزوج (شوهر (یکچهارم) در صورت فوت زوجه و وجود فرزند، ابتدا کسر میشود مادر (یک ششم) سهم قطعی مادر در صورتکه متوفا فرزند داشته باشد پدر (یک ششم) سهم قطعی پدر در صورتکه متوفا فرزند داشته باشد مابقی ترکه باقیمانده اموال، میان فرزندان دختر و پسر با فرمول (پسر ۲ برابر دختر) تقسیم میشودیک مثال کاربردی و ملموس: فرض شود مردی فوت کرده و ورثه اش یک همسر، پدر، مادر، یک دختر و یک پسرباقی مانده است. تقسیم اموال به این صورت انجام میشود:ابتدا یک هشتم سهم همسر پرداخت میشود.سپس یک ششم سهم مادر و و یک ششم سهم پدر داده میشود.. مابقی اموال میان دختر و پسر تقسیم میشود؛ به طوری که سهم پسر دقیقاً دو برابر سهم دختر خواهد بود.
دو نکته حقوقی بسیار مهم که باید بدانید
1 -مهریه زوجه، بدهی ممتاز استقبل از اینکه نوبت به تقسیم ارث بین وراث (حتی پدر و مادر) برسد، بدهیهای متوفی باید تسویه شود. مهریه همسر جزء دیون ممتازاست؛ یعنی ابتدا مهریه زن از کل ماترک برداشته و به او داده میشود و سپس مابقی اموال طبق فرمولهای بالا تقسیم میگرد.
در صورتی که در خصوص محاسبه سهمالارث یا روند انحصار وراثت پرونده خود سوالی دارید، میتوانید جهت دریافت وقت مشاوره با دفتر حقوقی ما در ارتباط باشید.
نگارنده : اعظم شفایی – وکیل پایه یک دادگستری16/04/1405
درادامه برای آگاهی هموطنان ایرانی که مدت هاست در خارج بسر می برند و تسلط کافی به نوشتار فارسی ندارند لذا ترجمه دقیق و تخصصی متن شما به زبان انگلیسی ارائه شده است. در این ترجمه تلاش شده تا اصطلاحات حقوقی ایران به معادلهای استاندارد بینالمللی و حقوقی انگلیسی (مانند Estate Preferential Debt برای دین ممتاز، و Heirs برای وراث) برگردانده شوند تا متن اعتبار حقوقی و نگارشی خود را حفظ کند.
In the Name of GodA Practical Guide to Inheritance Division under the Iranian Civil Code (In Simple Terms)
Despite the incorrect information circulated by some individuals on social media (especially Instagram) regarding inheritance, the division of inheritance and the deceased’s estate remains one of the most challenging and sensitive legal matters that families face. It is crucial to note that inheritance laws in Iran are directly codified based on Islamic jurisprudence (Fiqh) in Articles 861 to 949 of the Civil Code.
As an attorney at law, I have frequently encountered this question: How much is the inheritance share of each family member, and what are the legal steps involved?
In this article, I have endeavored to explain the complex rules of inheritance in simple language, accompanied by tangible examples and a guiding table.
Inheritance Classes (Orders) in Iranian Law; Who Inherits?In Iranian law, the consanguineous (blood) relatives of the deceased are divided into three classes. The fundamental rule is: As long as even a single person from the first class is alive, the second class does not inherit”* (pursuant to the Civil Code).
First Class: Parents, children, and children’s children (grandchildren). (It is worth noting that the husband and wife inherit alongside all classes)Second Class Ancestors (grandfathers and grandmothers), siblings (brothers and sisters), and their children.Third Class: Paternal uncles, paternal aunts, maternal uncles, maternal aunts, and their children.
Very Important Note: The spouse of the deceased (husband or wife) does not belong to any of these classes rather, they are an affine relative (by marriage) and, in any case, inherit alongside all classes.
—
1 – The Inheritance Share of the Spouse (Wife or Husband) under Current LawThe spouse’s share directly depends on whether or not the deceased has children.
Husband’s (Zowj) share of the wife’s property:If the deceased wife has children: The husband inherits one-quarter (1/4) of the entire estate. (The criterion is the deceased; meaning if the deceased is the wife, her husband inherits this share).If the deceased wife has no children: The husband inherits one-half (1/2) of the entire estate.
Wife’s (Zowjeh) share of the husband’s property:If the deceased husband has children: The wife inherits one-eighth (1/8) of the estate.If the deceased husband has no children: The wife inherits one-quarter (1/4) of the husband’s estate.
Very Important Note: Previously, if the deceased husband owned immovable property (real estate), the wife only inherited from the value of the buildings/structures( A’yani). However, the Iranian legislature subsequently passed an amendment stating that the wife inherits from the value of all immovable property. It is worth mentioning that she inherits from the value of all rea
(Note: Regarding this major change in the inheritance law concerning the wife’s share, there are rumors about a complete overhaul of all inheritance laws, which are entirely false)2. Inheritance Share of the First Class (Parents and Children)Since the majority of inheritance cases involve this class, understanding the calculation methods in different scenarios is essential:
Scenario 1: The deceased has no children and only the parents are alive If only one parent is alive, the entire estate goes to them. If both parents are alive, the mother inherits one-third (1/3 and the father inheritstwo-thirds (2/3).
Scenario 2: The deceased has children (sons and/or daughters) If the deceased has only one child (whether a son or a daughter), the entire inheritance goes to them. If all children are daughters or all are sons, the estate is divided equally among them. If the deceased has both sons and daughters, the inheritance is divided based on the “two-to-one” rule (the son’s share is twice the daughter’s share).
—
Summary Table of Inheritance Calculations in the First Class (Assuming the presence of children and a spouse)
When the deceased is survived by a spouse, parents, and children, the estate is deducted and distributed in the following order:
| Heir | Share (Formula) | Calculation Method & Details Wife (Zowjeh) One-eighth (1/8) | Deducted from the total value of the estate (movable and immovable property). |Husband (Zowj) One-fourth (1/4) | Deducted first, in the event of the wife’s death if she has children. Mother One-sixth (1/6) The fixed share (Farz) of the mother if the deceased has children. Fathe One-sixth (1/6) The fixed share (Farz) of the father if the deceased has children. Remaining Estate Residue The remaining property is divided among the sons and daughters using the formula (son gets twice the share of the daughter). |
—
A Practical and Tangible ExampleSuppose a man passes away, leaving behind a wife, a father, a mother, one daughter, and one son. The division of property is carried out as follows:1. First, the wife’s one-eighth (1/8) share is paid out.2. Next, the mother’s one-sixth (1/6) share and the father’s one-sixth (1/6) share are allocated.3. The remaining assets are then divided between the daughter and the son, such that the son’s share is exactly twice that of the daughter.Two Crucial Legal Points You Must Know
1. The Wife’s Dowry (Mehriyeh) is a Preferential Debt: Before the inheritance can be divided among the heirs (even the parents), the deceased’s debts must be settled. The wife’s dowry (*Mehriyeh*) is considered a preferential debt (priority debt); meaning it is first deducted from the total estate and paid to the wife, and only then is the remaining estate divided according to the formulas above.2 – A Will (Wasiyyat-nameh) is only binding up to one-third (1/3) of the estate: An individual can only bequeath up to one-third of their assets to others after their death. Under Iranian law, making a will for more than one-third of the estate is non-binding (Gheyr-e-Nafez), unless all heirs give their consent after the testator’s death.
In Conclusion:In addition to its legal dimensions, the division of inheritance carries sensitive emotional and family dynamics. To prevent family disputes and avoid wasting time in judicial authorities, it is highly recommended that processes such as sealing the estate (Mehr-o-Moom), inventorying the estate (Tahrir-e-Tarke), and the partition of the estate be carried out under the supervision of a lawyer specializing in family law and inheritance matters.
If you have any questions regarding the calculation of inheritance shares or the probate process (probate certificate/probate of estate) of your case, you may contact our law office to schedule a consultation.
Author:1 Azam Shafaei – First-Class Attorney at Law Date: 1(
